Küresel Konut Krizine Yerel Bir Çözüm: Karatay Belediyesi’nin Sosyal İnovasyon Modeli
- Murat Sancar
- 30 Ara 2025
- 4 dakikada okunur
Değişen Kentler ve Erişilemeyen Konut
21. yüzyıl bir kentleşme çağı olarak anılıyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre,
dünya nüfusunun %56'sından fazlası kentsel alanlarda yaşıyor ve bu oranın 2050
yılına kadar %68'e çıkması bekleniyor (UN DESA, 2018). Ancak bu hızlı kentleşme,
beraberinde ağır bir konut krizini getiriyor. Dünya Bankası tahminlerine göre,
günümüzde yaklaşık 1.6 milyar insan yeterli barınma imkanına sahip değil ve bu
açık her yıl artıyor (World Bank, 2015).
Geleneksel konut finansman modelleri – başta mortgage sistemleri olmak üzere –
düşük gelirli, düzensiz istihdamı olan veya finansal sistemin dışında kalan nüfus
kesimleri için çözüm olmaktan uzak. Bu durum, kentsel alanlarda sosyal dışlanma,
eşitsizlik ve gecekondulaşma gibi derin sosyal problemleri besliyor. Türkiye'de
2023 yılında yaşanan deprem felaketi, güvenli ve erişilebilir konut ihtiyacının
sadece bir barınma meselesi değil, aynı zamanda bir can güvenliği ve toplumsal
dirençlilik meselesi olduğunu tüm dünyaya acı bir şekilde hatırlatmıştır.
Küresel Çözüm Arayışları ve Yerel Yönetimlerin Rolü
Bu küresel kriz, yerel yönetimler ve uluslararası kuruluşlar için en öncelikli gündem
maddelerinden biri haline gelmiştir. Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı
(UN-Habitat) tarafından düzenlenen Dünya Kent Forumu (World Urban Forum -
WUF), bu arayışların merkezinde yer alıyor.
● WUF12 (Kahire, 2024): "Geleceğimizi Kurtarmak: Şehirleri Herkes İçin Daha
Yeşil, Daha Kapsayıcı ve Daha Adil Hale Getirmek" teması, kapsayıcılık ve
adaletin altını çizmiştir.
● WUF13 (Bakü, 2025): "Geleceği Dönüştürmek İçin Kentleri Dönüştürmek"
teması ise mevcut sistemlerde köklü bir dönüşüm çağrısı yapmaktadır.
Bu küresel tartışmalar sürerken, Kanada'nın Toronto kentinde düzenlenen 7.
Kentsel Ekonomi Forumu'nda (Ekim 2025) sunulan bir model, bu prensiplerin
somut bir karşılığı olarak dikkat çekmiştir. Konya'nın Karatay Belediye Başkanı
Sayın Hasan Kılca'nın forumda yaptığı konuşma, teorik tartışmaları pratik
çözümlerle buluşturan niteliğiyle öne çıkmıştır.
Bir Sosyal İnovasyon Örneği Olarak Karatay Konut Modeli
Karatay Belediyesi, Başkan Hasan Kılca önderliğinde, küresel konut krizine yönelik
faizsiz, katılımcı ve insan odaklı bir finansman ve üretim modeli geliştirmiştir. Bu
model, inovasyonu yalnızca teknolojik bir olgu olarak değil, sosyal sorunlara
getirilen köklü ve yaratıcı bir çözüm olarak tanımlamaktadır.
Modelin Temel İşleyiş Prensipleri ve Somut Çıktıları:
1. Faizsiz ve Katılımcı Finansman: Model, geleneksel bankacılık sisteminden
tamamen bağımsız, faizsiz bir yapı üzerine kuruludur. Vatandaşlar, “Karatay
Evleri” projesi kapsamında inşa edilecek konutların maliyetini, kendi
aralarında oluşturdukları bir havuz aracılığıyla devre mülk sistemiyle finanse
ederler. Katılımcılar, konut bedelini belediye gözetiminde ve güvencesinde
taksitlendirirler.
2. Hedef Kitle ve Sosyal İçerme: Model, öncelikli olarak banka kredisi
alamayan, düzenli ancak sınırlı gelire sahip ailelere hitap eder. Bu durum,
UN-Habitat’ın “kimseyi geride bırakma” (leaving no one behind) prensibiyle
birebir örtüşmektedir.
3. Bütünleşik Mahalle ve Somut Üretim: Karatay Modeli, yalnızca bir finansman
yöntemi değil, aynı zamanda bir kentleşme modelidir. İnşa edilen “Karatay
Evleri” projeleri, içerisinde okul, cami, yeşil alan, oyun parkı gibi sosyal
donatıları barındırarak sağlıklı ve yaşanabilir mahalleler inşa etmektedir.
Bumodel sayesinde;
○ 47 adet konut yapı kooperatifi kurulmuş,
○ Toplamda 23.420 konut inşa edilmiş,
○ Karatay'daki toplam konut stoğunun yaklaşık %16'sı bu model
aracılığıyla üretilmiştir (Kılca, 2025).
Hasan Kılca’nın Vizyonu ve Liderliği:
Başkan Hasan Kılca, Toronto'daki konuşmasında bu modelin arkasındaki felsefeyi
şu sözlerle özetlemiştir: "Bizler; şehirleri taş ve betondan ibaret görmüyoruz. Bize
göre şehirler, geçmişin birikimini, bugünün emeğini ve yarının umutlarını içinde
barındıran canlı organizmalardır." (Kılca, 2025). Kılca'ya göre, bir şehirde barınma
hakkı güvence altına alınmadan, gerçek anlamda bir kalkınmadan söz edilemez.
Kılca, modelin sosyal boyutunu ise şu sözlerle vurgulamaktadır: "Belediyeciliği
sadece alt yapı hizmeti olarak görmüyoruz. Vatandaşımızın en temel ihtiyacı olan
barınma sorununa çözüm üretmek de sosyal belediyeciliğin bir gereğidir. Biz bu
modelle, vatandaşımızı faiz bataklığına düşürmeden, onlara güven vererek ve
onları sürecin bir ortağı yaparak ev sahibi yapmanın gururunu yaşıyoruz."
(UCLG-MEWA Yönetim Kurulu Toplantısı, 2025).
Değerlendirme ve Sonuç: Yerel Bir Modelden Küresel Bir Umuda
Karatay Belediyesi’nin konut modeli, inovasyonun yalnızca “yüksek teknoloji”
sektörüne has olmadığının canlı bir kanıtıdır. Kamu yararını gözeten, finansal
kapsayıcılığı artıran ve sosyal barışa hizmet eden bu tür modeller, “sosyal
inovasyon” kavramının en anlamlı tezahürlerindendir.
Bu model, WUF12'nin “kapsayıcılık” ve WUF13’ün “dönüşüm” vurgularına cevap
veren somut bir yerel eylemdir. Toronto'daki Kentsel Ekonomi Forumu'nda
sunulması, modelin yerel bir çözüm olmanın ötesinde, küresel bir ölçekte ilham
verebilecek potansiyele sahip olduğunu göstermiştir.
Öneri ve Çağrı:
Mahalli İdareler Derneği olarak, Karatay Belediyesi’ni ve Başkan Hasan Kılca’yı, bu
öncü ve ilham verici çalışmalarından dolayı kutluyoruz.
Bu modelin:
● Türkiye’deki diğer belediyeler tarafından benimsenmesi ve yerel ihtiyaçlara
göre uyarlanması,
● UN-Habitat ve UCLG gibi kuruluşlar aracılığıyla uluslararası arenada daha
geniş çapta tanıtılarak, benzer sorunlar yaşayan kentlere ilham olması,
büyük önem arz etmektedir. Geleceğin kentleri, işte böyle, insanı merkezine alan,
yaratıcı ve cesur sosyal inovasyonlarla inşa edilecektir. Karatay Modeli, bu
geleceğin şimdiden filizlenmiş halidir ve dünyaya "kimseyi geride bırakmayan" bir
şehircilik anlayışının mümkün olduğunu göstermektedir.
Yazar:
Murat SANCAR
Mahalli İdareler Derneği Başkanı
Kaynakça
1. Karatay Belediyesi. (2023). Başkan Kılca, UCLG-MEWA Yönetim Kurulu
Toplantısında Sosyal İçerme Komitesi Raporunu Sundu. [Çevrimiçi] Erişim
adresi:
urulu-toplantisinda-sosyal-icerme-komitesi-raporunu-sundu
2. United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population
Division (2018). World Urbanization Prospects: The 2018 Revision.
3. World Bank Group. (2015). Stocktaking of the Housing Sector in
Sub-Saharan Africa: Challenges and Opportunities.
4. UN-Habitat. (2024). *World Urban Forum 12 - Thematic Concept Note*.
5. UN-Habitat. (2023). *World Urban Forum 13 - Save the Date and Initial
Concept*.
6. UCLG (United Cities and Local Governments). (2022). The Localization of
the Sustainable Development Goals.
Yorumlar