Türkiye Belediyelerinde İklim Değişikliğiyle Mücadele: İklim Kanunu Sonrasında Yeni Yol Haritası

Giriş: Ulusal Hedefler, Yerel Gerçeklik

Türkiye, Paris Anlaşması’na taraf olmasının ardından 2053 yılı için net sıfır sera gazı emisyonu hedefini açıkladı ve 2030 yılına kadar “iş-olduğu-gibi senaryoya (BAU)” göre emisyonlarını %41 azaltma taahhüdünü içeren İkinci Ulusal Katkı Beyanı’nı (NDC) Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Sekretaryasına sundu. 

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, 2023 yılında toplam sera gazı emisyonu 598,9 milyon ton CO₂ eşdeğeri olup, kişi başı emisyon 7,0 ton CO₂ eşdeğerine yükselmiştir. Bu tablo, ulusal hedeflerin yerelde somut politika ve yatırımlara dönüşmesini zorunlu kılmaktadır.

Bu dönüşümde belediyeler – yalnızca büyükşehirler değil, il, ilçe ve belde belediyeleri ile bunların kurduğu belediye birlikleri – iklim değişikliğiyle mücadelenin en kritik aktörleri hâline gelmiştir. Türkiye’nin hem İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2030), hem de İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2030); su yönetiminden afet risk azaltımına, ulaşımdan sosyal politikaya kadar 11 sektörde yerel yönetimlerin rolünü açık biçimde vurgular. 

Ancak mevcut durum, özellikle uzmanlaşmamış ve sınırlı kapasiteye sahip belediye birlikleri ile küçük ve orta ölçekli belediyelerde, hedeflerle uygulama arasında ciddi bir uyumsuzluk ve kapasite açığı bulunduğunu göstermektedir. Bu makale, yeni İklim Kanunu’nun getirdiği çerçeve altında, Türkiye’deki tüm belediyelerin iklim değişikliğiyle mücadelede karşılaştığı kurumsal ve mali zorlukları, iyi uygulama örnekleriyle birlikte ele almakta ve belediyeler/birlikler için uygulanabilir öneriler sunmaktadır.

I. Ulusal Politika Çerçevesi ve Belediyelerin Konumlanışı

1.1. İkinci Ulusal Katkı Beyanı, 2053 Hedefi ve Strateji Belgeleri

Türkiye, güncel NDC’sinde 2030 yılı için BAU senaryosuna göre %41 azaltım taahhüdünü ortaya koyarken, bu hedefi 2053 net sıfır vizyonu ile ilişkilendirmektedir. Bu taahhüdün hayata geçmesi için 2024 yılında hem Azaltım hem de Uyum için 2024-2030 dönemini kapsayan iki temel strateji ve eylem planı yayımlanmıştır. 

Bu belgelerde belediyelere:

• Yerel sera gazı envanteri hazırlama,

• Yerel iklim değişikliği (azaltım ve uyum) eylem planı geliştirme,

• Afet risk azaltımı, yeşil alan planlaması, su-atık su yönetimi, ulaşım ve binalar gibi alanlarda sektörel eylemlertasarlama,

• Kırılgan grupları gözeten iklim uyum politikaları geliştirme

gibi sorumluluklar yüklenmektedir. 

1.2. 7552 Sayılı İklim Kanunu ve Yerel İklim Planları

7552 sayılı İklim Kanunu, 2 Temmuz 2025’te TBMM’de kabul edilmiş, 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve Türkiye’nin iklim değişikliği alanındaki ilk çerçeve kanunu olmuştur. 

Kanun:

• Mücadeleyi 2053 net sıfır ve yeşil büyüme vizyonu çerçevesinde tanımlar,

• Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve karbon fiyatlaması için yasal zemin oluşturur,

• Ulusal strateji ve eylem planlarının yanında yerel iklim değişikliği eylem planlarının hazırlanmasını, özellikle büyükşehir belediyeleri ve valilikler koordinasyonunda yerel iklim planlama süreçlerinin kurulmasını öngörür. 

Bu çerçeve, yalnızca büyükşehirleri değil, tüm belediyeleri ve belediye birliklerini doğrudan etkilemektedir. Yerel iklim planları; su, enerji, ulaşım, arazi kullanımı, atık yönetimi, biyoçeşitlilik ve afet yönetimi gibi klasik belediye hizmetlerini iklim merceğinden yeniden düşünmeyi zorunlu kılmaktadır.

II. Türkiye Belediyelerinde İklim Eyleminin Mevcut Durumu

2.1. İklim Eylem Planı Hazırlayan Belediyeler

Türkiye’de belediyelerin iklim değişikliğiyle kurumsal mücadelesi 2010’ların ortasından itibaren ivme kazanmıştır. Gaziantep, Kocaeli, Denizli, İzmir ve Ankara gibi büyükşehirler, farklı dönemlerde sera gazı envanteri ve iklim eylem planı hazırlayarak öncü rol üstlenmiştir. 

Öne çıkan örnekler arasında:

• Gaziantep Büyükşehir Belediyesi: 2011’de iklim değişikliği eylem planı çalışmalarına başlamış, 2016’da güncellenen planla 2016-2023 dönemi için sera gazı azaltım hedefleri ve öncelikli eylemleri tanımlamıştır.

• Denizli Büyükşehir Belediyesi: 2016-2030 dönemini kapsayan İklim Değişikliği Eylem Planı ile hem azaltım hem uyum ekseninde 36 uyum eylemi içeren kapsamlı bir yol haritası ortaya koymuştur.

• Kocaeli Büyükşehir Belediyesi: 2016 yılı envanter yılı seçilerek hazırlanan sera gazı envanteri ve eylem planı, Yerel Sera Gazı Salımları için Küresel Protokol (GPC) çerçevesinde yürütülmüş, kent ölçeğinde bütüncül bir veri tabanı oluşturulmuştur. 

• Ankara Büyükşehir Belediyesi: 2022 tarihli “Ankara İli Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı”, başkent için ilk kapsamlı iklim planı olarak su, enerji, ulaşım ve yeşil alan yönetimini birlikte ele almıştır. 

Bu örneklerin yanında, Üsküdar gibi ilçe belediyeleri de Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı (2023-2030)hazırlayarak, ilçe ölçeğinde iklim entegrasyonuna yönelik önemli adımlar atmıştır. 

Bununla birlikte, yerel ölçekte iklim uyumuna ilişkin bir değerlendirme çalışması, 2020’lerin başında yalnızca sınırlı sayıda büyükşehir ve bir ilçe belediyesinin uyum planına sahip olduğunu; pek çok belediyenin ise hâlâ başlangıç aşamasında bulunduğunu ortaya koymuştur. 

2.2. Kurumsal Yapılanma: İklim Birimleri ve Uzmanlaşma

Son yıllarda yapılan akademik çalışmalar, büyükşehir belediyelerinin önemli bir bölümünün doğrudan iklim değişikliği veya iklim-sıfır atık odaklı birimler kurduğunu, diğerlerinin ise iklim görevini çevre koruma veya strateji geliştirme birimleri içinde alt görev olarak organize ettiğini göstermektedir. 

Bu tablo, belediyelerin iklim gündemini kurumsal yapıya taşımaya başladığını gösterse de, pek çok belediyede:

• İklim alanında uzman personel sayısının sınırlı,

• Görev tanımlarının dağınık,

• İlgili birimler ile planlama, fen işleri, ulaşım, su-kanalizasyon, afet yönetimi arasındaki koordinasyonun zayıf olduğu vurgulanmaktadır. 

Bu durum, özellikle belediye birlikleri söz konusu olduğunda daha da belirgindir.

III. Belediye Birlikleri ve “Uzmanlaşmamış Birlikler” Sorunu

3.1. Birliklerin Potansiyeli

Türkiye’de belediye birlikleri, mevzuat gereği ortak hizmetlerin planlanması ve yürütülmesi, teknik kapasitenin paylaşılması, maliyetlerin düşürülmesi ve küçük ölçekli belediyelerin hizmet kalitesinin artırılması için kurulmuştur. Çevre, su ve atık yönetimi odaklı birlikler, iklim değişikliğine uyum ve azaltım açısından doğal olarak kritik aktörlerdir.

İklim değişikliğine uyum üzerine hazırlanan ulusal rehberler ve uygulama kılavuzları, belediye birliklerinin yerel yönetimlerin iklim farkındalığını ve kapasitesini artırmada önemli bir rol oynama potansiyeli taşıdığını belirtmektedir. 

3.2. Uzmanlaşma Eksikliği ve Kurumsal Sınırlar

Buna karşın, çeşitli saha çalışmaları ve akademik analizler, gerek birlikler gerekse tekil belediyelerde iklim eylemini sınırlayan ortak bazı zafiyetlere dikkat çeker: 

• İklim değişikliği, çoğu zaman “klasik çevre hizmetlerinin” bir alt başlığı olarak algılanmakta; bu da uzmanlaşmayı ve stratejik düşünmeyi zorlaştırmaktadır.

• Birçok birlik ve belediyede iklim değişikliğini takip eden personel, eş zamanlı olarak atık, temizlik, ruhsat, park-bahçeler gibi çok farklı görev alanlarından sorumludur; bu da odağı ve derinliği azaltmaktadır.

• Birliklerin yönetim organları, iklim eylemini çoğu zaman kısa vadede görünür getirisi olan projelerle (örneğin sınırlı sayıda yeşil alan veya ekipman alımı) sınırlı tutmakta, uzun vadeli uyum ve azaltım yatırımları için yeterli siyasi ve mali sahiplenme oluşmamaktadır.

Bu nedenle “uzmanlaşmamış birlikler” ifadesi, yalnızca teknik personel yetersizliğini değil, aynı zamanda kurumsal kültür, yönetişim ve önceliklendirme sorunlarını da işaret etmektedir.

IV. Büyükşehirden Beldeye: Farklı Ölçeklerde Ortak Riskler

4.1. İklim Risklerinin Yerelde Yoğunlaşması

Ulusal uyum stratejisi ve eylem planı; sel ve taşkınlar, aşırı yağışlar, sıcak hava dalgaları, kuraklık, orman yangınları, deniz seviyesi yükselmesi gibi iklim kaynaklı risklerin özellikle kentsel alanlar ve kırılgan gruplar üzerinde yoğunlaştığını ortaya koymaktadır.

Bu riskler:

• Büyükşehirlerde altyapı yetersizlikleri, ısı adası etkisi ve yoğun nüfus üzerinden,

• Orta ölçekli il ve ilçe belediyelerinde tarımsal üretim, içme suyu kaynakları ve kırsal yerleşimler üzerinden,

• Küçük belde belediyelerinde ise sınırlı bütçe ve teknik kapasite nedeniyle hizmet sürekliliği ve afetlere müdahale kapasitesi üzerinden etkisini göstermektedir.

Dolayısıyla iklim değişikliğiyle mücadele, yalnızca metropollerin değil, tüm belediyelerin ortak ödevi hâline gelmiştir.

4.2. Kırılgan Gruplar ve İklim Adaleti

Uluslararası literatür ve Türkiye’deki güncel çalışmalar, iklim değişikliğinin etkilerinin gelir düzeyi düşük mahalleler, yaşlı nüfus, çocuklar, engelliler, göçmenler ve kadınlar üzerinde daha ağır hissedildiğini; bu nedenle yerel iklim politikalarının iklim adaleti perspektifiyle tasarlanmasını önermektedir.

Belediyelerin sosyal hizmet birimleri ile iklim birimlerinin, özellikle:

• Isı dalgalarında serinleme merkezleri,

• Afet sonrası psikososyal destek,

• Gıda güvencesi ve kentsel yoksullukla mücadele,

• Göç ve geçici barınma alanlarında iklim dayanıklı altyapı

gibi başlıklarda birlikte çalışması, yeni İklim Kanunu’nun “adil geçiş” ve iklim finansmanı tartışmalarıyla da uyumludur. 

V. İyi Uygulama Örneklerinden Öğrenilenler

Türkiye’de belediyelerin iklimle mücadelede attığı adımlara ilişkin akademik çalışmalar ve saha raporları, birtakım ortak başarı unsurlarının altını çizmektedir:

1. Veriye Dayalı Planlama:Kocaeli, Gaziantep, Denizli gibi belediyeler, uluslararası kabul görmüş metodolojilerle (örneğin GPC) sera gazı envanteri hazırlayarak eylemlerini somut hedeflere bağlamıştır. 

2. Azaltım ve Uyumun Birlikte Ele Alınması:Denizli İklim Değişikliği Eylem Planı, hem emisyon azaltımını hem de kuraklık, su yönetimi ve kentsel ısı adası gibi uyum başlıklarını aynı çerçevede ele alarak, yerel politikalara entegre etmiştir. 

3. Bina ve Enerji Sektöründe Dönüşüm:Gaziantep’in bina sektörü karbonsuzlaşma eylem planı, sıfır karbon binalara geçiş için yapı malzemeleri, mevcut binaların iyileştirilmesi ve yeni binalar için standartlar geliştirilmesi gibi somut eylemler içermektedir. 

4. Katılımcı Süreçler ve Farkındalık:Denizli ve Ankara örneklerinde, plan hazırlık sürecinde akademi, meslek odaları, STK’lar ve vatandaşlarla yapılan çalıştaylar, hem veri kalitesini artırmış hem de planların sahiplenilmesini kolaylaştırmıştır. 

5. Uluslararası Ağlar ve Fonlara Erişim:Gaziantep, Konya, İzmir gibi belediyelerin uluslararası ağlara (C40, ICLEI, AB’nin “İklim Nötr ve Akıllı Şehirler Misyonu” vb.) katılımı, teknik bilgiye ve finansman imkânlarına erişimi kolaylaştırmıştır.

Bu deneyimler, tüm belediyeler için ölçeklenebilir dersler sunmaktadır: veri temelli planlama, kurumsal sahiplenme, katılım ve finansmana erişim, başarı için birbirini tamamlayan dört temel sütun olarak ortaya çıkmaktadır.

VI. Türkiye Belediyeleri ve Belediye Birlikleri İçin Öneriler

Bu bölümde sunulan öneriler, hem büyükşehir hem il/ilçe/belde belediyeleri hem de belediye birlikleri için uygulanabilir bir yol haritası niteliğindedir.

6.1. Kurumsal İhtisaslaşma ve İnsan Kaynağı

• İklim Değişikliği ve Sürdürülebilirlik Birimi:Büyükşehirlerde daire, il/ilçe/belde belediyelerinde şube/müdürlük düzeyinde, iklim ve sürdürülebilirlikten sorumlu birimlerin oluşturulması teşvik edilmelidir. Akademik çalışmalar, doğrudan iklim birimi kuran belediyelerin iklim eylem planlarını uygulamada daha başarılı olduğunu göstermektedir.

• Uzman Profili Çeşitliliği:Birimlerde yalnızca çevre mühendisleri değil, şehir plancıları, ulaştırma uzmanları, iktisatçılar, sosyal politika uzmanları ve veri analistleri de görev almalıdır. İklim krizi, klasik “çevre” sınırlarını aşan, bütüncül bir yönetişim meselesidir. 

• Birliklerde Teknik Çekirdek Ekip:Çevre hizmet birlikleri bünyesinde, üye belediyelere teknik destek sunabilecek küçük ama yetkin bir iklim ekibi (örneğin 3–5 kişilik) kurulması, özellikle bütçesi sınırlı belde ve ilçe belediyeleri için önemli bir kapasite çarpanı olacaktır.

6.2. Yerel İklim Eylem Planlarının Yaygınlaştırılması

• Her Belediyeye Asgari Düzey Plan:İklim Kanunu’nun öngördüğü yerel iklim planları, büyükşehirlere özgü bir görev olarak görülmemeli; ölçeğe göre sadeleştirilmiş bir çerçeve ile tüm belediyelere yaygınlaştırılmalıdır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın ve Türkiye Belediyeler Birliği’nin hazırladığı rehberler, ortak bir şablon için temel alınabilir. 

• Birlikler Aracılığıyla Ortak Planlama:Aynı havza, aynı iklim riskleri veya aynı altyapı sistemini paylaşan belediyeler için havza temelli veya bölgesel iklim eylem planları, belediye birlikleri koordinasyonunda hazırlanabilir. Bu yaklaşım, hem bilimsel hem mali açıdan ölçek ekonomisi sağlayacaktır. 

6.3. Mali Kapasitenin Güçlendirilmesi ve İklim Finansmanına Erişim

• İklim Odaklı Bütçeleme:Belediyeler, faaliyet ve performans programlarında iklimle ilgili harcamalarını ayrı bir başlık altında takip ederek, iklim bütçesini görünür kılmalıdır. Bu hem Sayıştay denetimleri hem de ulusal/uluslararası fon başvuruları için önemli bir temel oluşturur.

• Uluslararası Fonlar İçin Proje Ofisleri:Gaziantep, Denizli ve bazı belediyelerin deneyimleri, AB ve uluslararası fonlara erişimde kurumsal proje ofislerinin önemli olduğunu göstermektedir. Büyükşehirlerde kendi bünyesinde, küçük belediyelerde ise birlikler üzerinden ortak proje birimleri kurulması önerilebilir.

• İklim Fonu ve Birlikler:İklim Kanunu’nun öngördüğü ETS gelirleri ve iklim finansmanı araçları tasarlanırken, belediye birliklerine iklim projeleri için doğrudan kaynak aktarımı imkânı tanınması, küçük ölçekli belediyelerin dönüşümünü hızlandırabilir.

6.4. Veri, İzleme ve Açık Veri Portalları

• Standartlaştırılmış Yerel Sera Gazı Envanterleri:Belediyeler, mümkünse GPC gibi uluslararası protokollere uygun, düzenli olarak güncellenen sera gazı envanterleri hazırlamalıdır. Kocaeli ve Gaziantep’in deneyimi, bu envanterlerin planlama kalitesini ciddi biçimde artırdığını göstermektedir. 

• Açık Veri ve Vatandaş Katılımı:İklim Kanunu, ulusal düzeyde veri paylaşımı için coğrafi bilgi platformlarını işaret etmektedir. Belediyeler de benzer biçimde, iklim verilerini ve projelerini açık veri portalları üzerinden paylaşarak hem şeffaflığı artırabilir hem de üniversiteler ve sivil toplumla ortak çalışmaların önünü açabilir.

6.5. Eğitim, Farkındalık ve Çok Aktörlü Yönetişim

• Belediye Personeli İçin Sürekli Eğitim:UNDP ve İklim Değişikliği Başkanlığı’nın yürüttüğü uyum projeleri, yerel kapasite geliştirme eğitimlerinin etkili olduğunu göstermektedir. Belediyeler ve birlikler, bu tür programlara sistematik katılım sağlamalı; mümkünse kendi iç eğitim modüllerini geliştirmelidir.

• Yerel İklim Platformları:Üniversiteler, meslek odaları, STK’lar, özel sektör ve mahalle örgütleriyle belediyelerin düzenli olarak bir araya geldiği “yerel iklim platformları”, hem planların uygulanmasını hızlandırabilir hem de kamuoyu desteğini güçlendirebilir. Peker ve Ataöv’ün çalışmaları, yerel iklim planlarının önündeki engellerin önemli bölümünün yönetişim ve katılım eksikliğinden kaynaklandığını ortaya koymaktadır.

VII. Sonuç: Yerel Düzeyde İklim Eylemini Hızlandırmak

Türkiye, İkinci NDC’sini, 2053 net sıfır hedefini, İklim Kanunu’nu ve 2024-2030 iklim strateji ve eylem planlarınıyürürlüğe koyarak, iklim politikası alanında önemli bir uluslararası taahhüt seti ortaya koymuştur.

Bu taahhütlerin başarıya ulaşması ise büyük ölçüde:

• Büyükşehir, il, ilçe ve belde belediyelerinin iklim eylemini ana hizmet alanlarına entegre etmesine,

• Belediye birliklerinin uzmanlaşmış, veri temelli ve proje odaklı kurumsal yapılara dönüşmesine,

• Yerel düzeyde iklim adaleti ve kırılgan grupların korunması perspektifinin güçlenmesine bağlıdır.

“Uzmanlaşmamış birlikler” sorunu, yalnızca teknik kapasite eksikliği değil; aynı zamanda kurumsal kültür, bütçe öncelikleri ve yönetişim ile ilgili çok katmanlı bir meseledir. Bu nedenle çözüm de yalnızca yeni ekipman alımına veya tek seferlik projelere indirgenemez.

Mahalli İdareler Derneği gibi kuruluşların, belediyelere:

• iklim eylem planı hazırlama,

• risk ve kırılganlık analizi yapma,

• iklim finansmanı ve proje geliştirme,

• eğitim ve farkındalık programları tasarlama

konularında rehberlik etmesi; birliklerin ihtisas merkezlerine dönüşmesine katkı sağlayacaktır.

Sonuç olarak, Türkiye belediyelerinin iklimle mücadelesinde artık “niyet beyanı” aşaması geride kalmıştır. Yeni dönemin belirleyici unsurları; somut yerel planlar, uzmanlaşmış birimler, güçlendirilmiş birlikler ve şeffaf, katılımcı bir iklim yönetişimidir. Bu dönüşüm sağlandığı takdirde, hem ulusal iklim hedeflerine ulaşmak hem de şehirleri ve kasabaları daha dirençli, adil ve yaşanabilir kılmak mümkün olacaktır.

Kaynakça

1. TÜİK / İSTİB. “Sera Gazı Emisyon İstatistikleri, 1990-2023.” Bülten, 26.03.2025. (Toplam ve kişi başı emisyon verileri).https://data.tuik.gov.tr /https://www.istib.org.tr/resim/siteici/files/817_Sera%20Gaz%C4%B1%20Emisyon%20%C4%B0statistikleri%2C%201990-2023.pdf İstanbul Ticaret Borsası+1

2. Republic of Türkiye. The Second NDC of Türkiye. UNFCCC, 2025. (2030 için %41 BAU’dan azaltım taahhüdü).https://unfccc.int/ unfccc.int

3. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı 2024-2030.https://iklim.gov.tr/ İklim

4. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı 2024-2030.https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/İklim%20Değişikliğine%20Uyum%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Plan_%202024-2030.pdf İklim+1

5. Law No. 7552 on Climate (İklim Kanunu). Resmî Gazete No. 32951, 9 Temmuz 2025; ayrıca bkz. “The Climate Law has been adopted by the Grand National Assembly of Türkiye.”https://paksoy.av.tr /https://kilinclaw.com.tr/en/turkiyes-net-zero-journey-with-the-climate-law-numbered-7552-emission-trading-green-transformation-and-new-obligations/ Paksoy+2Kılınç Hukuk & Danışmanlık+2

6. UNDP Türkiye. “İklim değişikliğine uyumda Türkiye'nin kapasitesi güçleniyor.” 03.10.2025.https://www.undp.org/tr/turkiye/news/iklim-degisikligine-uyumda-turkiyenin-kapasitesi-gucleniyor UNDP+1

7. Peker, E. (ed.). Belediyeler İçin İklim Değişikliği Rehberi. İdealKent Yayınları, 2020. (Açık erişim sürümü ve ilgili atıflar).https://open.metu.edu.tr/handle/11511/98543 OpenMETU+1

8. İklime Uyum Projesi. Yerel Ölçekte İklim Değişikliğine Uyum.https://iklimeuyum.org/dokumanlar/Yerel_Olcekte_Iklim_Degisikligine_Uyum.pdf iklimeuyum.org+1

9. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi. Gaziantep İklim Değişikliği Eylem Planı ve ilgili tanıtım metinleri.https://eski.gaziantep.bel.tr/uploads/2020/07/gaziantep-ccap-tr-final-20111102.pdf Eski Gaziantep Belediyesi+2Gaziantep Büyükşehir Belediyesi+2

10. Denizli Büyükşehir Belediyesi. Denizli İklim Değişikliği Eylem Planı 2016-2030 ve tanıtım haberleri.https://www2.denizli.bel.tr/https://yesilekonomi.com/denizli-iklim-degisikligi-eylem-plani-yayinlandi/ www2.denizli.bel.tr+2Yeşil Ekonomi+2

11. Ankara Büyükşehir Belediyesi. Ankara İli Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı., 2022.https://www.ankara.bel.tr/files/2022/06/22/0b663954d523bfee1d1e1d5fa66a082f.pdf Ankara Büyükşehir Belediyesi

12. Üsküdar Belediyesi. Sürdürülebilir Enerji ve İklim Değişikliği Eylem Planı (2023-2030).https://www.uskudar.bel.tr/ T.C. Üsküdar Belediyesi

13. Kavut, S. “İklim Değişikliğinin Türkiye'de Belediyelerin Kurumsal Yapılarına Yansımaları.” (2025).https://dergipark.org.tr/ DergiPark

Peker, E. & Ataöv, A. (eds.). Governance of Climate Responsive Cities. Springer, 2021; özellikle Türkiye’de yerel iklim eylem planlarının uygulanmasındaki engelleri tartışan bölümler.